Van toekomstmuziek naar tweede natuur: de Piramide van Technologie

Ingenieuze apparaten uit sciencefiction films, ontsproten uit het brein van creatieve filmmakers, zijn steeds vaker in ons dagelijks leven terug te vinden. De PADD die 50 jaar geleden in Star Trek gebruikt werd, is de voorloper van onze tablet computer; Dr. Spock’s Communicators hadden dezelfde functionaliteit als onze mobiele telefoons. Zelfs de Universal Translator is geen toekomstmuziek meer, nu Microsoft de Skype Translator heeft aangekondigd, waarmee gesprekken real-time vertaald kunnen worden.

Wanneer nieuwe technologieën voor ons als gewone mensen bereikbaar worden, zijn we vaak huiverig voor de gevolgen. De eerste treinreizigers werden gewaarschuwd voor hersenbeschadigingen als gevolg van de hoge snelheid, de televisie werd weggestopt in een kast uit angst bespioneerd te worden via het scherm; nu staan we niet meer stil bij het gebruik van trein en televisie. Dit laat zien dat technologische vernieuwingen verschillende stadia doorlopen met betrekking tot hun plaats in de maatschappij: van toekomstmuziek naar tweede natuur.

Koert van Mensvoort van NextNature maakte in zijn TEDx talk in 2014 de ontwikkeling die nieuwe technologieën doormaken inzichtelijk aan de hand van de Piramide van Technologie. De Piramide van Technologie bestaat uit zeven stadia. Het Envisioned stadium is het stadium waarin een vernieuwing nog een droom, een visie of een ideologie is. In het Operational stadium is er een werkende technologie die in het lab gebruikt kan worden, maar nog niet breed ingezet wordt. Dat gebeurt in het Applied stadium, waar producten weliswaar in de maatschappij toegepast zijn, maar nog niet breed geaccepteerd zijn; ze voelen kunstmatig. In het Accepted stadium is de technologie breed geaccepteerd, maakt het deel uit van ons leven; de technologie is bekend en gestandaardiseerd. Technologieën die deze fase overleven, komen in het Vital stadium waar het een essentieel onderdeel van ons leven is geworden, een tweede natuur. In het Invisible stadium is technologie zo eigen geworden dat we het niet langer als technologie herkennen. Ten slotte onderscheidt Van Mensvoort nog het Naturalized stadium, waarin technologie niet meer van menselijke natuur te onderscheiden is.

De Piramide van Technologie is een prachtig instrument om de levensloop van innovaties te beschrijven vanuit een maatschappelijk perspectief. Innovaties kunnen stijgen in de piramide, maar ze bereiken lang niet altijd het hoogste stadium. Veel innovaties blijven hangen in het Applied of Accepted stadium. Technologieën kunnen zelfs dalen in de piramide: de VHS-videoband was ooit een Accepted technologie, maar er zijn maar weinig mensen die nu nog zullen zeggen dat de videoband een belangrijk deel uitmaakt van hun leven. Technologieën die dalen in de piramide worden beschouwd als ouderwets en nostalgisch. Wie weet komt er een tijd dat wij zeggen: Doe jij nog aan teleportatie? Dat is zó 2040!

Koert van Mensvoort (2014). Pyramid of Technology, TEDx talk. http://www.youtube.com/watch?v=EXJB4Ync82c

 

 

 

Janienke Sturm is lector Mens & Technologie aan de Fontys Hogeschool HRM en Psychologie.