Maak de ondergrond doorzichtig!

Nederland lijkt plat, maar een stapel pannenkoeken van bovenaf gezien lijkt dat ook. In werkelijkheid is Nederland een kilometers dikke opeenstapeling van lagen zeeklei, rivierklei, duinzand, veen, keileem en löss, en als je wat dieper kijkt zie je ook kalksteen met de prachtigste fossielen, steenkoollagen, samengeperste olie, een zoutvlakte in een woestijn, en zelfs een vulkaan. Niet meer dan tien minuten fietsen, maar dan in verticale richting. Maar niemand die dat weet. Op school leer je wel iets over oude blauwe zeeklei, laagveen en hoogveen, maar weinigen hebben dat ooit in het echt gezien, en nog minder mensen weten wat er onder zit. Geologen weten het wel, want die hebben wel 400.000 boringen gemaakt in de ondergrond, en daar kan je al die opeengestapelde lagen in zien zitten. Ook kan je met aardbevingsgolven de opbouw van de ondergrond zien, maar dat is werk voor specialisten. Die lagen vertellen de geschiedenis van het ontstaan van ons land. Maar waar kun je die zien? Nergens! Er is zelfs een Bosatlas van de ondergrond van Nederland, vol met tekeningen, grafieken en foto’s, maar er staat geen enkel plaatje in van hoe de ondergrond er in het écht uitziet.

En toch graven we overal in de ondergrond: tunnels, metrolijnen, ondergrondse parkeergarages. Je zou zeggen, daar zie je toch al die lagen? Dat is ook zo, maar het verdrietige is dat zodra de tunnel klaar is al dat moois wordt bedekt met beton, staal, tegels en andere narigheid. Waarom verplichten wij die gravers niet om tenminste op één plaats in de tunnel die lagen zichtbaar te houden met een perspex wand, of doorzichtig beton? Er zijn ingenieurs genoeg die daar iets voor kunnen bedenken. Als er een Romeins fort tevoorschijn was gekomen, zou men het ook zichtbaar willen houden voor het publiek. En bij alle grote infrastructurele werken moet eerst worden nagegaan of er geen zeldzame archeologische vindplaatsen worden vernietigd. Desnoods moeten ze worden beschermd. Daarvoor is destijds het Verdrag van Malta opgesteld. Waarom niet ook een verdrag dat stelt dat zeldzame geologische verschijnselen en waardevolle bladzijden uit het ondergrondse geschiedenisboek van Nederland zichtbaar moeten blijven voor het publiek?

Mijn wensdroom is een twintig meter diep gat in West-Nederland, met perspex wanden, waarin je alle lagen die sinds de laatste ijstijd zijn afgezet kunt zien. Je loopt langs een wenteltrap naar beneden, en je ziet met eigen ogen hoe Nederland is ontstaan. Een mooier schoolreisje kan je niet bedenken.

 

 

Salomon Kroonenberg (1947), emeritus hoogleraar geologie van de Technische Universiteit Delft. Hij studeerde en promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam. Hij werkte tien jaar als geoloog in Suriname, Swaziland en Colombia, was van 1982-1996 hoogleraar geologie aan de Landbouwuniversiteit Wageningen en sinds 1996 in Delft. Zijn boeken De menselijke maat (2006), Waarom de hel naar zwavel stinkt (2011) en De Binnenplaats van Babel (2014) trokken veel aandacht en zijn in vijf talen vertaald.