Het voorspellende brein

Het afgelopen jaar is er onder hersenwetenschappers, cognitiewetenschappers en filosofen veel gediscussieerd over een nieuwe theorie over ons brein. De theorie is al een paar jaar oud, maar krijgt nu voet aan de wetenschappelijke grond. Het basisidee is simpel: ons brein is een voorspellingsmachine. Het produceert een continue stroom verwachtingen over de wereld. Als die worden bevestigd door onze zintuigen, gebeurt er niets. Maar als de verwachtingen niet uitkomen worden ze bijgesteld.

Op het eerste gezicht lijkt dit een zoveelste theorie die voor wetenschappers misschien interessant is, maar die verder ver af staat van ons dagelijkse leven. Schijn bedriegt. Wat de theorie namelijk zegt is dat de wereld zoals we die waarnemen het product is van onze verwachtingen, ten minste voor zover die niet worden tegengesproken door wat onze zintuigen over die wereld vertellen. Natuurlijk moet je voorzichtig zijn met een al te directe vertaling van zo’n theorie naar het niveau van praktische wijsheden. Het gaat hier namelijk om een uiterst complexe theorie die vooral beschrijft hoe neuronen informatie verwerken. Maar toch: er is een opmerkelijke parallel met het praktische inzicht dat mensen vaak geneigd zijn de wereld te zien zoals ze denken dat die is.

Hoe triviaal ook, dat inzicht is belangrijk. Het verklaart vaak het ontstaan van persoonlijke misverstanden. Hoe vaak komt het niet voor dat we iets ‘zien’ in iemands gedrag dat er helemaal niet is? Maar het verklaart ook de enorme verschillen die bestaan tussen wereldbeelden; verschillen die zich kunnen uiten in verschrikkelijke conflicten, wereldwijd. Wat nu als die misverstanden en conflicten niet zo maar voortkomen uit onredelijkheid, maar uit de meest fundamentele manier waarop ons brein informatie verwerkt? Die kennis zou wel eens van enorme betekenis kunnen zijn voor de vraag hoe we moeten omgaan met misverstanden en conflicten.

 

 

 

Marc Slors (1966) is hoogleraar Cognitiefilosofie aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij publiceert uitgebreid internationaal over sociale cognitie, persoonlijke identiteit, vrije wil en verschillende aspecten van het ‘mind-body’ probleem. Recentelijk mengde hij zich met zijn boek Dat had je gedacht (Boom, 2012) in de nationale publieke discussie over vrije wil en neurowetenschappen.