Het gaat zoals het gaat

Het grote, nieuwe idee binnen de bestuurskunde? Achter zo’n vraag lijkt een lineaire opvatting over wetenschapsontwikkeling schuil te gaan. Je hebt een hoeveelheid kennis, daar voeg je nieuwe kennis aan toe, inclusief dat ene grote idee.
Binnen mijn vakgebied – of beter: binnen mijn opvatting over mijn vakgebied – is die ontwikkeling niet zo lineair. Iedere claim dat er iets geheel nieuws is gevonden, zal altijd bestreden kunnen worden. En ik ben bang dat dit voor meer bijdragen in deze bundel geldt.
De bestuurskunde is vooral relevant in combinatie met andere disciplines. Voor vrijwel alles wat de collega’s uit andere disciplines vinden, komt op enig moment de eenvoudige vraag voorbij: hoe gaan we dit implementeren in de echte wereld? ‘Technisch kan het’, horen we vaak – maar zonder aandacht voor het spel van de besluitvorming in de echte wereld wordt het niks.
Besluitvorming is een samenspel van veel spelers, met verschillende belangen. Informatie is met veel onzekerheden omgeven. Interventies van ‘de top’ – zo die al bestaat – werken in zo’n wereld vaak niet. Besluitvorming verloopt daardoor altijd incrementeel: het is duwen en trekken, kleine stappen maken, “muddling through ”, zei Charles Lindblom ooit. Dat is zo. Dat is onontkoombaar. Het gaat zoals het gaat.
Die boodschap actualiseren we telkens weer. Vaak komen we daardoor in de rol van wetenschappers, die het feestje van anderen bederven. Neem een van de grote trends anno nu: Big Data. Data-analisten kunnen in de databerg heel relevante verbanden vinden. Hoe gemengder een wijk, hoe meer creativiteit, constateert een Big Data-analist. Mooi, maar wat moet een bestuurder er mee? Die is niet alleen geïnteresseerd in een zo’n verband, maar in de Big Picture. Aan gemengde wijken zitten nog tientallen andere aspecten. Je hebt de Big Picture nodig en die leveren de data-analisten ons niet altijd. Dus zouden Big Data wel eens minder kunnen opleveren dan we denken.
Maar onze inzichten kunnen ook helpen om innovaties juist te verspreiden. Er ontstaan in andere disciplines nieuwe opvattingen over rivierbeheer, we moeten en willen de rivieren meer ruimte geven. Maar hoe krijg je dat voor elkaar als je weet dat dat belangen van heel veel spelers schaadt? Door het onderwerp breder te maken, ook over andere issues te spreken dan rivierbeheer – nieuwe vormen van wonen op het water, recreatie, nieuw natuurgebieden. Bestuurskundigen kunnen besluitvormingsprocessen ontwerpen, waarin er voor iedere speler wat te halen is. Het gaat zoals het gaat – en omdat we weten hoe het gaat, ontwerpen we het bestuurlijke spel zodanig dat er maximale kansen op innovaties zijn.

 

Hans de Bruijn is hoogleraar bestuurskunde aan de Faculteit Techniek, Bestuur en Management van de TU Delft. Hij publiceert onder andere over sturen en verandering in bestuurlijke netwerken, over framing, over het management van professionals en over prestatiesturing.