Dubbelmandaat voor leden Europees Parlement

De enige manier waarop het Europees Parlement (EP) weer gezag en legitimiteit kan verwerven is als de parlementsleden weer terugkeren naar de moederschoot van hun nationale parlementen. Tot 1979 waren alle EP-leden tevens lid van hun nationale parlementen, terwijl pas in 2004 de mogelijkheid om beide functies te combineren definitief is afgeschaft. Een van de redenen om dat te doen, was de vermeende onmogelijkheid zo’n dubbelfunctie goed te kunnen vervullen. Dit is een rare redenering: als ministers en ambtenaren nationaal en Europees kunnen opereren, dan moeten parlementsleden dit door een goede taakverdeling in hun eigen fracties net zo goed kunnen.

Op zijn website pronkt het EP ermee de enige direct gekozen EU-instelling te zijn om ‘u, de burger, te vertegenwoordigen’. In werkelijkheid is het juist deze instelling die de afgelopen veertig jaar alleen maar verder van de burger afgedreven is. Al direct na de eerste verkiezingen in 1979 zagen politicologen dat zo weinig kiezers de moeite namen om te gaan stemmen, terwijl diegenen die dat wel deden zich hoofdzakelijk door nationale onderwerpen lieten leiden. Die opkomst is sinds die eerste verkiezingen alleen maar verder gedaald tot nog maar 42,5 % in mei 2014. De EP-verkiezingen zijn het schoolvoorbeeld van tweederangs verkiezingen: een mooie tussentijdse peiling voor de regeringscoalities in de lidstaten, maar op geen enkele manier gezaghebbend voor waar het volgens de burger met Europa naartoe moet.

Het belangrijkste voordeel van de herinvoering van het dubbelmandaat is dat het EP zich op deze basis wél met recht kan beroepen op de stem van de Europese burger, want de opkomst bij nationale verkiezingen is nog altijd onverminderd hoog. Een tweede pluspunt is dat het dubbelmandaat benadrukt dat nationale en Europese politiek innig met elkaar verstrengeld zijn. Een derde voordeel is dat het dubbelmandaat de ongezonde rivaliteit tussen nationale parlementen en het Europees parlement kan wegnemen. Last but not least: met de invoering van het dubbelmandaat is iedereen – kiezers, kandidaten, kranten – eindelijk verlost van die bloedeloze campagnes die de Europese voorlichters ons keer op keer weer voorschotelen.

Volgens recente prognoses zal de opkomst voor de EP-verkiezingen in de komende decennia alleen nog maar verder dalen, tot wellicht zelfs maar een derde van de stemgerechtigden. Alleen door het herinvoeren van het dubbelmandaat kunnen we dit drama voorkomen en ervoor zorgen dat de parlementsleden weer echt de Europese burgers vertegenwoordigen.

 

 

Herman Lelieveldt doceert politicologie aan het University College Roosevelt in Middelburg, een van de liberal arts colleges van de Universiteit Utrecht. (Deze bijdrage verscheen eerder in NRC Handelsblad.)