De inspectie voor het onderwijs kijkt voortaan naar de eindexamens Nederlands

 

Het lijkt een puur bureaucratische beslissing, het heeft de krant nauwelijks gehaald, maar het kan een eerste stap zijn om het intellectuele niveau van de Nederlandse samenleving op te krikken. En daarom is het beste idee van 2014: de inspectie voor het onderwijs voortaan naar de eindexamens Nederlands laten kijken.

Dat eindexamen is hét toelatingsbewijs tot de samenleving – van vmbo tot en met vwo is dit het enige verplichte examenonderdeel voor alle scholieren.

De laatste jaren is duidelijk geworden dat het een wel heel eigenzinnig toelatingsbewijs is. Het is een publiek geheim onder leraren, leerlingen en ouders: om het eindexamen Nederlands succesvol af te leggen, moet je niet het antwoord geven waarvan je denkt dat het juist is, maar het antwoord waarvan je denkt dat ‘ze’ het willen horen. Wie op een bepaalde manier slim is, kan dat zeker leren – maar dat wil niet zeggen dat zo iemand dan kennis heeft waar ze later in het leven iets mee kan.

De groep mensen die de eindexamens maakt heeft in de loop der jaren veel contact met de werkelijkheid verloren. Hij bestaat voornamelijk uit leraren die een jaar of negen op hun post blijven – lang genoeg om ingekapseld te raken in een systeem dat argumentaties en tekststructuren beoordeelt volgens een geheel van de rest van de samenleving losgezongen systeem.

Daarbij komt dat het College voor Toetsen en Examens, dat samen met het Cito verantwoordelijk is voor het maken van de examens, ook geacht wordt achteraf te controleren of alles wel ordentelijk verlopen is. Het is dan niet zo gek dat de conclusie altijd gunstig is. Leraren die tijdens het nakijken problemen signaleerden, werden afgewimpeld of zelfs gebruuskeerd. Maatschappelijke onrust over de kwaliteit van het eindexamen werd genegeerd.

De inspectie voor het onderwijs kon intussen niets doen. De eindexamens vielen immers niet onder haar bevoegdheid.

Precies dat is nu veranderd. De Tweede Kamer heeft er in de vroege zomer van 2014 op aangedrongen dat de inspectie voortaan ook de kwaliteit van het eindexamen te controleren. Bovendien heeft de Kamer er in het najaar van dit jaar ook nog eens op gewezen dat het College voor Toetsen en Examens met critici in gesprek moet blijven.

Het is geen sprong, maar een stapje. Of het genoeg is om het eindexamen Nederlands op zo’n peil te krijgen dat het bijdraagt aan intelligente en kritisch denkende burgers, valt nog te bezien. Maar het was een goed idee om met zo’n stapje hier iets aan te doen.





Marc van Oostendorp (1967) werkt als onderzoeker op het Meertens Instituut en als hoogleraar taalwetenschap aan de Universiteit Leiden. Hij schrijft ook op allerlei plaatsen, vooral, maar niet alleen over taal. Zijn website is http://www.vanoostendorp.nl.