Boyhood, een film van Richard Linklater

Het gaat niet om het verhaaltje; dat ruikt naar soap. Het gaat niet om de quasidiepzinnige dialogen. Het gaat om het idee achter de film Boyhood van Richard Linklater. Dat idee is bedrieglijk eenvoudig: wil je laten zien hoe een jongetje van zes uitgroeit tot een man van achttien, dan moet je de zes jaar oude acteur, die de eerste scène speelt, tijd van leven geven. Je laat hem scènes spelen op zijn achtste, tiende, twaalfde enzovoort en elfenhalf jaar na het openingsshot neem je de slotscène op. De kijker ziet een kind verouderen, ziet zijn plagerige zusje uitgroeien tot een aantrekkelijke jonge vrouw, ziet de rimpels verschijnen op het gelaat van hun alleenstaande moeder. En ondertussen krimpen de telefoons van koelkasten tot smartphones… alles heel onnadrukkelijk en natuurlijk, omdat de regisseur de tijd het werk laat doen.

Iets wat sinds de uitvinding van het medium film al mogelijk was, is pas in 2014 gerealiseerd en wel door een regisseur met de habitus van een uitvinder. Er waren al documentaires, waarin mensen eens in de zoveel jaar een filmploeg over de vloer kregen, die kwam inspecteren hoe het er inmiddels met hun leven voorstond. Denk aan de serie ‘Seven up’ van Michael Apted. Hier gebeurt iets anders. Dit is fictie. Maar wat niet fictief is, dat is het verstrijken van de tijd, de échte tijd. Voor de kijker is dat verwarrend, aangenaam verwarrend.

Wie deze lange film geconcentreerd heeft bekeken, merkt dat hij of zij anders aankijkt tegen de eigen biografie. Het wordt gemakkelijker om al die fotoachtige beelden uit je geheugen met elkaar te verbinden, om te zetten in iets wat vloeit, wat voortstroomt. Deze intrigerende film beïnvloedt de voorstelling die je je maakt van je eigen leven. Dat is niet mis.

Er gebeurt ook nog iets anders, althans bij de kijker die een sociale wetenschap beoefent. Ineens ontvangt die een welkome handreiking bij het begrijpen van sociale processen, bij een ontwikkeling op de langere termijn. Het blijft moeilijk om je een heldere voorstelling te maken van gestructureerde verandering, maar deze cinematografische innovatie helpt je daar werkelijk bij.

Dankzij de film Boyhood ben ik in 2014 een beetje een ander mens geworden en misschien werd ik ook een iets gevoeliger historisch socioloog.

 

Bart van Heerikhuizen (1948) was van 1972 tot 2013 als socioloog werkzaam aan de Universiteit van Amsterdam. Na zijn pensionering bleef hij onderwijswerkzaamheden verrichten voor de UvA. Hij was van 1974 tot 2002 redacteur van het Amsterdams Sociologisch Tijdschrift. Zijn artikelen en columns zijn hier te vinden: www.bartvanheerikhuizen.nl.