Barack Obama, de hamer en de spijker

Het beste idee van 2014 is geuit door president Barack Obama tijdens de afstudeerceremonie op de militaire academie West Point. Hij wees er op dat de Verenigde Staten nog steeds het machtigste land ter wereld is. Als er ergens een groot probleem plaatsvindt, of dat nu door Russisch optreden in de Oekraïne komt of door Boko Haram die meisjes in Nigeria kidnapt, verwachten veel mensen een oplossing van Amerika. De Verenigde Staten moeten, volgens Obama, die leidende positie blijven innemen. Maar Amerikaans leiderschap hoeft niet te betekenen dat Amerikaanse militairen altijd de voornaamste rol spelen tijdens internationaal optreden. Of zoals Obama zei: “… U.S. military action cannot be the only – or even primary – component of our leadership in every instance. Just because we have the best hammer does not mean that every problem is a nail”.
Zeker na de Amerikaanse avonturen in Afghanistan en Irak zou men een enthousiast onthaal van een dergelijk bedachtzaam idee mogen verwachten. Toch is er veel kritiek op Obama. In de Verenigde Staten zijn rechtse én linkse politici bang dat hun land op deze manier de leidende rol in de wereld gaat verliezen. Rechtse politici, zoals voormalig vicepresident Dick Cheney, wijzen er op dat door de opkomst van de Islamitische Staat in het Midden Oosten, bondgenoten zoals Saudi-Arabië zich in de steek gelaten voelen en dat alle inspanningen in Irak voor niets zijn geweest. Linkse politici vinden dat Obama humanitaire problemen, zoals in Syrië, zou moeten oplossen met de inzet van de Amerikaanse krijgsmacht.
Er is ook indirecte kritiek op het denken van Obama. Hij gaat ervan uit dat bondgenoten samenwerken met de Verenigde Staten. Dat is nogal optimistisch. Tijdens de crisis in de Oekraïne bijvoorbeeld, belemmeren Europese economische en energiebelangen gezamenlijk optreden. Bovendien hebben de meeste Europese landen bijna 25 jaar bezuinigd op Defensie en ze maken weinig (militaire) indruk op Vladimir Poetin. Nederland heeft weliswaar besloten om binnenkort 100 miljoen euro extra uit te trekken voor Defensie, maar dat zet nog niet zo veel zoden aan de dijk. Om die uitgave in perspectief te plaatsen, zoals politiek commentator Joost Vullings recentelijk deed, Louis van Gaal heeft 186 miljoen euro uitgegeven om Manchester United weer op poten te zetten.
Kortom, het beste idee van 2014 is van Barack Obama, maar of het ook het meest succesvolle idee zal zijn, dat valt te betwijfelen.
 
 
Prof. dr. Ruud Janssens is hoogleraar Amerikanistiek aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn specialisaties zijn (de geschiedenis van) Amerikaans buitenlands- en defensiebeleid, onderwerpen waarover hij regelmatig publiceert. In 2007 was hij Erasmus gastdocent op Harvard University en in 2008-2010 leidde hij een onderzoeksgroep over de toekomstige verhoudingen tussen grootmachten voor het Project Verkenningen van de Nederlandse regering.