Vijf seconden zen

De afgelopen jaren zijn op veel plekken in Nederland 'aftellende stoplichten' geïnstalleerd. Met name bij voetgangers- en fietsoversteekplaatsen. Deze zogeheten wachttijdmelders laten met uitdovende lichtjes of cijfers zien hoelang de stopper nog moet wachten vooraleer hij oversteken mag. Voetgangers en fietsers zijn, vooral in Nederland, notoire anarchisten: zij bepalen zelf wel wanneer ze oversteken en trekken zich weinig aan van onbemande seininstallaties. Het aantal 'stoplichtnegaties' was dan ook schrikbarend hoog, met alle gevaarlijke situaties van dien. "Wachttijdenmelders voorzien in een informatiebehoefte van verkeersgebruikers. Sterker nog: de melders maken de beleving van het wachten aangenamer en genietbaar," aldus verkeersdeskundige Willem Mak van Vialis. Het vervelende is dat het aantal ongelukken niet noemenswaardig afneemt dankzij deze installaties (notitie Werkgroep Verkeerslichten Amsterdam). Vaak wachten de stoppers de count down niet af, en stappen al bij seconde twee of drie op de fiets of op het zebrapad - hetgeen tot zo mogelijk nog gevaarlijker situaties leidt dan zonder aftellende stoplichten.

Het briljante idee is dit: in Amsterdam houdt het aftellen op vijf seconden voor nul. Bij min vijf stopt de tijd. Terwijl de wachter vanaf een seconde of dertig naar het verspringen van de cijfers kijkt, hetgeen hem rustig en gedwee maakt, laat de installatie vijf seconden voor het licht op groen springt het afweten. De wachter moet op zijn eigen tellen letten.

Deze vondst: de verantwoordelijkheid voor het wachten bij de verkeersdeelnemer terugleggen, is geniaal. De vinding is simpel, elegant en slim. Het apparaat geeft de tijd terug aan de oversteker. Op slag wordt hij of zij weer zelf de baas over zijn inschatting van tijd en gevaar. Die vijf tellen limbo - de tijd dat de tijd stilstaat en niet op groen, maakt de wachter eigenaar van de tijd. Van de weeromstuit beseft de fietser of voetganger dat zijn veiligheid in het geding is, het gaat niet om bedilzucht van de overheid. 

Ik schat in dat er legio toepassingsmogelijkheden zijn voor deze vorm van gedragsbeïnvloeding middels onthouding van informatie. Maar eerlijk gezegd doet dat eerder af aan de schoonheid van het idee.