Terug naar het paradijs kan niet meer

Kent u de plaatjes van het Bijbelse paradijs? Alles was toen perfect, schijnbaar. Mensen leefden in balans met de natuur. Ze werden niet ziek, waren nooit gestrest en aten gezond voedsel. Dat klinkt allemaal heel wat beter dan hoe het nu is. Dag in, dag uit in de auto zitten, olie- en kernrampen aanzien, magnetronmaaltijden vol E-nummers opwarmen en naar de Voice of Holland kijken. 
 
En dus gaan er stemmen op om onze leefstijl terug te draaien. Terug naar de natuur. Alles wordt uit de kast getrokken om aan de gevolgen van de westerse maatschappij te ontkomen. Yoga is ongelofelijk hip en daarmee ook de traditionele Indiase geneeskunde. Want traditioneel houdt in: terug naar perfectie. En denk bijvoorbeeld aan het paleodieet. Eten als een oermens is gebaseerd op het idee dat mensen ooit perfect waren aangepast aan hun leefstijl: perfecte noten, zaden, groenten en stukjes vlees zoals je ze in de wilde natuur tegenkomt.  
 
Ergens is die afkeer van het moderne leven wel begrijpelijk: ons voedselsysteem en ons geneeskundesysteem zijn nou eenmaal niet perfect. Maar de achterliggende wens om te streven naar een 'natuurlijke' wereld 'in balans', zoals deze vroeger was, is ontzettend naïef. Die wereld bestaat niet en heeft nooit bestaan. Er is geen paradijs om naar terug te keren. 
 
Neem de paleodieetrage die ervan uitgaat dat de mens juist in de holbewonerperiode perfect was aangepast aan een bepaalde leefstijl. Dat kan helemaal niet, schreef evolutiebioloog Marlene Zuk eerder dit jaar in haar boek Paleofantasy. Geen enkele diersoort is perfect aangepast en evolutie is een continu proces: lukraak aannemen dat 20.000 jaar geleden het ideale tijdstip was om ‘mens’ te zijn, slaat nergens op. Sterker nog: we zijn inmiddels verder geëvolueerd en kunnen nu beter nieuwe producten als meel en melk verteren dan toen.
 
Daaruit valt een belangrijke les te trekken. Willen we gezonder en milieuvriendelijker leven – een goed streven – dan moeten we niet uitgaan van een natuurlijk paradijs, maar vooruitkijken. We leven in een tijd waarin een veelbelovende techniek als genetische modificatie – waarmee we met minder landbouwgrond meer voedsel kunnen produceren – massaal wordt afgewezen, met als voornaamste argument dat het niet past in het ideaalbeeld van Moeder Natuur. Waar veel mensen niet bij stilstaan is dat bijna al onze groenten en fruit een onnatuurlijke 20e-eeuwse uitvinding zijn. Het verleden romantiseren is van alle tijden, maar juist nu in deze geglobaliseerde tijd, waarin vuurtjes razendsnel de wereld over gaan, moeten we oppassen dat we onze ogen niet te snel sluiten voor nieuwigheden. We zouden niet naar een oerparadijs moeten streven, maar naar een beter leven.