Sense of place

De mens heeft in de relatief korte geschiedenis van Terschelling via talloze ingrepen vorm gegeven aan het landschap. Alles wat wij zien, beleven en ervaren is door mensenhanden aangeraakt, zoals bijvoorbeeld de stuifdijk, de afplagging, de be- en ontbossing en inpoldering. In de historie van Oerol is een nieuwe relatie ontstaan tussen het landschap van het eiland en de beleving ervan, op speelse en kritische wijze ondervraagd door de kunsten. Oerol zoekt in dit creatieve onderzoek naar een samenwerking tussen kunstenaars en wetenschappers.

Dat begon eind jaren negentig met Mapping the Landscape, dat die eigenheden van het landschap in kaart bracht. Het betrokken gezelschap Brith Gof bestond uit zowel een archeoloog, een beeldend kunstenaar en een theatermaker. Met dat als basis en hun beleving van het landschap als instrument, kwamen in Mapping the Landscape de archeologische en 'performatieve' praktijk samen. 

Sense of Place is onze volgende stap. Als festival kan Oerol de ontwikkelingen in het eilanden- of waddenlandschap aan een breed publiek presenteren en hen op een unieke wijze kennis laten maken met de verschillende dimensies ervan. De te ontwikkelen activiteiten zullen verhalen over de natuurlijke dynamiek van het Waddengebied, over de steeds veranderende wisselwerking tussen mens en natuur, over de verdronken geschiedenis, maar ook over de discussies over de actualiteit van het Waddengebied, over de menselijke rol in de vormgeving maar ook bescherming van dit ecologische en cultuurhistorische gebied. Lokale ervaring en wetenschappelijke kennis ontmoeten elkaar.

In de komende tijd zijn in het Waddengebied ingrepen gepland in het kader van ‘historische landschapsontwikkeling’. Kweldervorming, het terugbrengen van slenken in de polder, maar ook ingrepen in het kader van veiligheid, dijkherstel of -versterking, zandsuppletie en dynamisch kustbeheer. Het is voor de omgeving vaak lastig of beperkt zichtbaar wat het nut of resultaat is, door de lange termijn van zo’n project. Door kunst vanaf de eerste fase te betrekken, en niet als garnering achteraf, kan zo’n proces direct invoelbaar worden gemaakt omdat het (via een duurzame installatie, een ‘happening’ als een voorstelling of een communityproject) de verbeeldingskracht van omwonenden, betrokkenen en bezoekers aanspreekt. 

Culturele landschapsontwikkeling brengt de gewenste en/of noodzakelijke ingrepen niet alleen dichterbij de bevolking, het kan ook tot aanjager worden van nieuwe bezoekersstromen en daarmee tot nieuwe economische impulsen in de desbetreffende gebieden. 

Een concreet voorbeeld is het kwelderproject op Terschelling: vanaf 2014 wordt het groeiproces van kwelder zichtbaar gemaakt door een gigantisch patroon van rijshout in een bepaalde vorm. Langzamerhand ontstaat op het ‘doek’ een Mondriaan schilderij. Bezoekers zullen op allerlei manieren worden verleid tot het observeren, beleven en ontdekken van deze unieke natuurontwikkeling.

Dit is mijn idee, mijn vertaling van Sense of Place. En deze stap kan ook de volgende stap elders in Nederland zijn, het is niet begrensd tot het Waddengebied. Oerol zet zich als laboratorium en kenniscentrum graag in om deze volgende stap te helpen zetten.