Schumpeter had dus tóch gelijk

Idioot natuurlijk om de econoom Joseph Schumpeter, die al meer dan 60 jaar dood is, tot nieuws van het jaar 2013 te bestempelen – ik doe het toch. Voor mijzelf en voor veel lezers van De Volkskrant was het in elk geval een eyeopener om te vernemen hoe het toch komt dat we al jaren voortsukkelen van crisis naar crisis.

Het komt, ten diepste, door de informaticarevolutie, betoogde de Venezolaans-Britse sociaal-econome Carlota Perez deze zomer in een interview dat ik met haar had. Perez, een neo-schumpeteriaan zoals dat heet, denkt net als de grote Oostenrijkse econoom (1883-1950) dat de economie voort surft op de golven van de technologische vernieuwing. Na een doorbraak (de telegrafie, de trein, de stoommachine) is er een tijd van verwarring, waarin de economie volledig transformeert. Beroepen veranderen, oude bedrijven maken plaats voor nieuwe, zeepbellen en investeringshypes ontstaan en klappen uiteen. Daarna pas wordt het rustig en breekt een periode van grote bloei aan, waarin we de vruchten van de revolutie kunnen plukken, aldus Perez.

Een gedachte die mij de rest van het jaar is blijven bezighouden. Inderdaad: zijn Microsoft, Google en Apple niet de opvolgers van Ford, Hoogovens en General Motors? Helemaal volgens het boekje: overal zijn alle beroepen grondig aan het veranderen, neemt het gat tussen arm en rijk toe (ook één van de voorspelde gevolgen) en zien we investeringsbubbel na investeringsbubbel, denk maar aan de dotcombubbel van de jaren negentig. De structuur van markten verandert, de structuur van organisaties kantelt, van top-down naar horizontaal, traditionele machten zoals politiek en staat worden verdrongen door internetcommunities en intussen verandert onze levensstijl volledig.

Toen ik tegensputterde dat de huidige crisis gewoon een bankencrisis is en niets met computers te maken heeft, wees Perez erop dat het allemaal mis ging doordat de banken begonnen te experimenteren met de nieuwe gereedschappen die de ICT ze had aangereikt. ‘Dat allerlei gekunstelde financiële instrumenten en gestapelde hypotheken zich zo razendsnel wereldwijd konden verspreiden, komt door het internet.’

Waar de uitweg zit? Ook dat stemt tot nadenken. Volgens Perez moeten overheden en banken een nieuwe richting aangeven, een richting waarin groei weer mogelijk is en we het gezaaide potentieel van de ICT-revolutie ten volle kunnen benutten. ‘In mijn optiek is de meest vruchtbare richting “groen”. Die is specifiek genoeg om synergie te geven en heeft genoeg bereik om alle sectoren en landen kansen te geven.’