Recht in het onderwijs

De samenleving wordt steeds complexer en het recht steeds belangrijker. Wat mag ik bijvoorbeeld verwachten van internetverkopers, welke contracten moet ik sluiten om te functioneren, welke prestaties bieden verzekeraars, banken en handelaars, op welke wijze moet ik als consument kiezen met welke aanbieder ik in zee ga, hoe voorkom ik dat er problemen ontstaan, wat doe ik als ik niet krijg wat ik verwacht (en moet ik dan toch betalen?). Ondanks een enorme hoeveelheid regelgeving ter bescherming van contractanten en consumenten lijkt het alsof er steeds meer problemen zijn: woekerpolissen, knellende contracten, foute hypotheken, te hoge leningen, slechte dienstverlening en financiële problemen. Wat gaat er mis met de werking van al die regels en wat is eigenlijk de rol van het privaatrecht bij het ordenen van het vermogensrechtelijk verkeer tussen burgers?

Twee problemen springen hierbij in het oog: een gebrek aan kennis van het recht bij de burger en een gebrek aan respect voor de regels. Het eerste is een probleem dat te maken heeft met onderwijs, opvoeding en kennis; het tweede betreft eveneens onkunde, het tekortschieten in zorgplichten (‘gij zult de ander niet op het verkeerde been zetten’) en gebrek aan respect voor eerlijke handel (‘mercatura honesta’, eerlijkheid en respect voor de waarheid). De burger leert echter heel weinig van het recht op school en kennis van het privaatrecht blijft helemaal onder de maat.

Privaatrecht regelt de relaties tussen burgers onderling. Het omvat het personenrecht (kort gezegd: familiebetrekkingen en afstamming) en het vermogensrecht, inclusief het handelsrecht. Burgers zijn slecht op de hoogte van het recht, deels ook omdat het zeer complex en doortrokken van historische ontwikkelingen is en er tegenwoordig meer en meer Europese regels zijn. Onderwijs in recht is nodig: John Stuart Mill schreef het al in 1867 (Essays, XXI p. 215).  

Wie de regels niet kent, kan de dupe worden van oplichters en charlatans. Te vaak is er sprake van een wisselwerking tussen onterecht wantrouwen en blind (vaak misplaatst) vertrouwen. Door kennis en belangstelling wordt de wereld ook interessanter. We moeten leren wat de feiten zijn en – belangrijker – we moeten leren om te bepalen wat waar is en wat niet. En daarmee is de cirkel rond: door kennis van het recht en aandacht voor eerlijkheid en accuraatheid bij het toepassen van de regels komen we tot respect voor de waarheid en daarmee tot respect voor de ander.

Het idee van 2013 voor het privaatrecht? Recht is een deel van de samenleving sinds de prehistorie, waarom wordt de kennis van het recht (en met name het privaatrecht) niet ingebed in het primaire en secundaire onderwijs?