Mindshaping

Als je je realiseert hoe complex het menselijke brein en daarmee de menselijke geest is, is het verbazingwekkend hoe goed wij toch in staat zijn elkaar in de dagelijkse omgang te begrijpen. De gangbare wetenschappelijke verklaring voor dat feit is te stellen dat onze geest nog complexer in elkaar zit: naast de systemen die ons gedrag bepalen, bevat ons brein ook nog systemen die gespecialiseerd zijn in het doorgronden van anderen. Al lang bestaat er twijfel aan deze verklaring. Voor de simpelste dagelijkse interactie met anderen zouden we namelijk een immense hoeveelheid denkkracht aan de dag moeten leggen.

Het (mijns inziens) beste idee van 2013 is het inzicht dat het begrijpen van anderen niet alleen een beroep doet op onze individuele denkkracht, maar op een collectief, cultureel gedragen systeem van opvoeding, gewoontes, gebruiken en een taal waarin we elkaars overtuigingen, emoties, gemoedstoestanden etc. leren benoemen en categoriseren. In zijn dit jaar verschenen boek Mindshaping, laat Tad Zawidski zien dat we door op te groeien in zo’n systeem leren onszelf leesbaar te maken voor anderen — zonder dat we dat expliciet zo ervaren. De middelen waarmee we onszelf leren uiten, zijn dezelfde middelen waarmee we anderen — die zich ook zo leren uiten — begrijpen. Het idee is verassend simpel, maar de verklarende kracht verassend groot.

In eerste instantie lijkt dit vooral belangrijk voor wetenschappers die proberen te begrijpen hoe mensen elkaar begrijpen — tegenwoordig gaat dat om flinke takken van de filosofie, psychologie en neurowetenschap. Het laat zien hoe sterk onze cognitieve systemen met elkaar verweven zijn; hoezeer wij het resultaat zijn niet alleen van biologische, maar ook van culturele evolutie; en hoe weinig we van de werking van ons brein zullen begrijpen als we die blijven benaderen als een geïsoleerde computer. 

Maar de kracht van dit idee gaat verder. Het laat niet alleen laat zien hoezeer ons denken wordt gedragen door vaste culturele patronen, maar vooral waarom dat zo is. In een tijd die wordt gekenmerkt door conflicten die wortelen in culturele en religieuze verschillen, lijkt me dat inzicht cruciaal; zo niet voor het ontwikkelen van oplossingen, dan toch in elk geval voor het stellen van een wetenschappelijk gedegen diagnose.