Migratie in een grenzeloze wereld

De dramatische schipbreuk waarbij onlangs enkele honderden Afrikaanse migranten in het zicht van de haven van Lampedusa om het leven kwamen, zet ons aan het denken over de ongelijke verdeling van de welvaart in de wereld. Is het een idee om alle grenzen en grenscontroles op te heffen? Wat zou er dan gebeuren? Het antwoord laat zich raden: migranten hoeven geen halsbrekende toeren meer uit te halen om van arme naar rijke landen te trekken. Ongetwijfeld zullen er dan ook veel meer migranten komen.

Zou dat erg zijn? Nee en ja. Nee, want volgens de basiswetten van de klassieke economie worden we daarvan alleen maar beter. Wereldwijd bezien leidt een migrantenstroom van arm naar rijk tot een hogere gemiddelde productiviteit per werkende en dus tot meer welvaart. Ook voorstanders van een gelijkmatigere verdeling van die welvaart over de wereld zouden aan hun trekken komen. Een massale trek van arm naar rijk met alle daarbij horende geldovermakingen naar de landen van herkomst kan een belangrijke impuls bieden aan veel ontwikkelingslanden: meer inkomsten, minder werklozen, economische groei et cetera. 

Daartegenover staan ook nadelen. De meest kansrijken zullen als eersten wegtrekken, dezelfde mensen die nu op allerlei wijzen illegaal naar het rijke deel van de wereld proberen te komen, maar dan veel meer. Bejaarden en kinderen blijven achter. Zullen die een voldoende impuls aan de ontwikkeling kunnen geven? Nog dramatischer zullen de effecten zijn in de bestemmingslanden. Daar zal een leger aan goedkope arbeidskrachten een forse neerwaartse druk op de lonen uitoefenen en zo een deel van de lokale bevolking tot ver beneden de huidige (westerse) armoedegrens brengen. 

Vrije migratie zal leiden tot minder ongelijkheid tussen landen, maar tot meer ongelijkheid binnen landen. Vooral dat laatste zullen de rijke landen onder geen beding accepteren. Grootschalige immigratie zal de sociale cohesie ondermijnen en een zodanige anti-immigratiestemming oproepen dat deze landen… inderdaad: hun grenzen zo snel mogelijk weer zullen sluiten.

Zolang de verschillen tussen arm en rijk zo groot zijn als ze zijn, lijkt het opheffen van grenzen en grenscontroles geen goed idee. Dat neemt niet weg dat er met spoed iets gedaan moet worden om de risicovolle overtochten van would-be migranten te stoppen. De EU heeft daartoe zeker mogelijkheden, maar voor de uitvoering daarvan ontbreekt vooralsnog de politieke wil. Het beste idee van 2013 zou een antwoord moeten zijn op de vraag hoe deze patstelling te doorbreken.