Lang leve een lang leven

Het beste idee van het jaar komt voort uit ergernis over het slechtste idee. In 2013 zagen we de doorbraak van een waandenkbeeld: dat oud worden iets is wat de samenleving en vooral jongeren zal ruïneren.

De zorg voor al die ouderen kost namelijk bakken met geld (hoewel onderzoeksinstituut Nyfer berekende dat slechts 15 procent van de toename van de zorgkosten is toe te schrijven aan de vergrijzing). Ouderen houden baantjes vast zodat de jeugd werkloos thuis zit (alsof werk iets is dat je wordt gegeven en niet iets dat je zelf kunt creëren). En dan is er het pensioenprobleem: gierige bejaarden moeten inleveren, zodat de arme jongeren het beter hebben – alsof dát geen gierigheid is.

Een generatieconflict heeft niet veel baat bij een genuanceerd beeld of bij feiten. Veel vrouwen, zoals mijn moeder, hebben nooit een baan gehad en gingen nooit naar school. Veel mannen, zoals mijn vader, deden fysiek zwaar werk. Veel gezinnen, zoals dat van mijn ouders, hebben nooit een huis gekocht.

Dat is niet het beeld dat columnisten voorschotelen. Volgens hen gingen babyboomers (hún ouders, denk ik) allemaal lekker gratis naar de universiteit. Echt waar? Dertig jaar geleden had nog geen drie procent van de bevolking een diploma van het wetenschappelijk onderwijs, vandaag de dag is dat tien procent. Babyboomers (hun ouders) waren rijker dan wij (zij) zijn, zeggen ze. Echt? Het besteedbaar inkomen is sinds dertig jaar geleden meer dan verdrievoudigd. Klein voorbeeldje: in 1973 besteedden we samen nog geen twee miljard euro aan vakanties, nu is dat ruim dertien miljard.

Een causaal verband tussen een ouder wordende bevolking en welvaart is er niet. De samenleving vergrijst al zeker honderd jaar. In die tijd hebben we sterke economische groei gekend, maar ook stilstand en tijdelijke dalingen. Op lange termijn is onze productiviteit steeds toegenomen. Hoe? Door hard te werken en door te innoveren.

Het kinderachtige geklaag over ouderen is een uiting van levensvrees. Het is een noodkreet: oh, help, we worden allemaal heel erg oud! Het is tekenend voor deze diep pessimistische tijd. Iedereen voelt zich slachtoffer. Problemen heten meteen een crisis. Er is nauwelijks vertrouwen in ons oplossend vermogen. Er is grote angst voor vooruitgang.

De paniek over vergrijzing komt voort uit het idee dat de toekomst iets is wat ons overkomt. Maar de toekomst is iets wat we zelf kunnen creëren. Dat hebben de babyboomers ook gedaan. Daar zouden jongeren wat van kunnen leren.