ICT Burgerplatforms: de onschuldpresumptie ‘by design’

Toen Mahatma Ghandi de vraag kreeg wat hij vond van de Britse beschaving dacht hij even na en zei toen: ‘dat lijkt me een goed idee’. Zo lijkt privacy in cyberspace mij ook een goed idee. Net als bij Ghandi’s geweldloze strijd voor onafhankelijkheid blijkt het nog niet eenvoudig om dat idee handen en voeten te geven. Wat betekent privacy eigenlijk als iedereen voortdurend van alles online zet en gretig toestemming geeft voor het opslaan van gedragsgegevens in ruil voor zogenaamd gratis diensten? Wat zegt het over ons dat wij in meerderheid de schouders ophalen als bekend raakt dat zowat alle communicatie door buitenlandse en binnenlandse veiligheidsdiensten kan worden bekeken? Privacy is een goed idee, maar wat doen we ermee? 

Een beter idee is om privacy in te bouwen. En dan niet privacy in de zin van geheimhouderij, maar privacy in de zin van het vermogen om grenzen te trekken. Dat vermogen krijgt pas ‘bite’ als we kunnen voorzien wanneer een inkijkje in ons doen en laten tegen ons kan worden gebruikt. Anders veranderen onze infrastructuren blijvend in inkijkstructuren. Op dit moment kijken bedrijven waarvan we het bestaan niet eens kenden mee naar ons online gedrag, en overheden draaien liefst alle bestanden tegen elkaar uit om snel te checken waar achterstallige boetes en fraude met belastingen en sociale zekerheid kunnen worden opgespoord. Gemak dient de mens, dus waarom niet zorgen dat slimme software de risicogroepen aanwijst zodat het vermoeden van schuld op een dienblaadje wordt aangedragen? Kortom, hoe realiseren we de ‘onschuldpresumptie by design’ als complement van ‘privacy by design’?

Het inbouwen van privacy en onschuldpresumptie werkt alleen als we in beginsel over de hele linie, altijd en overal kunnen checken wat er achter de schermen met onze gegevens gebeurt, waar ze zijn, wie ze ‘hebben’, wie ze hebben bekeken, aan wie ze zijn doorgegeven (tegen welke betaling) en vooral hoe ze ‘matchen’ met allerhande profielen, bijvoorbeeld met profielen die de onschuldpresumptie omdraaien. Mijn idee is: ontwerp een `onderwaterscherm’ met bijvoorbeeld een kaart van de wereld waar mijn gegevensstromen oplichten en waar ik bij wijze van spreken met een joystick en een dashboard datastromen kan stoppen, verleggen of indammen. Nog belangrijker is om door te kunnen klikken op indicaties van de mogelijke gevolgen van het delen van gegevens. Dit moet dan wel worden gebaseerd op dezelfde datamining technieken die bedrijven en overheden gebruiken om ons in kaart te brengen; alleen nu via ICT burgerplatforms: van, voor en door gebruikers.