Hoe het oude vredesideaal van de EU op de Balkan herleeft

Sinds 1 juli 2013 is Kroatië lid van de Europese Unie. Hierdoor loopt Europa’s nieuwe buitengrens dwars door voormalig Joegoslavië en scheidt die grens Kroatië definitief van zijn buren Servië, Bosnië-Herzegovina en Montenegro. Het is een gebied waar de sporen van de oorlog nog overal zichtbaar zijn. In het grensdorpje Dalj zijn ze optimistisch. De EU zal uiteindelijk vrede brengen. 

Buiten op de kade van Dalj aan de Donau haalt Goran, een man van in de vijftig met een wilde haardos, een gelig geschubde karper uit een plastic tas. Hij legt hem op de zitting van een oude keukenstoel, hakt de kop eraf, snijdt de buik open en trekt met zijn handen de ingewanden eruit. Zijn maat naast hem snijdt de vis in moten en gooit ze in een grote, zwart geblakerde pan. ‘De oorlog?’ bromt Goran, terwijl hij half opkijkt. ‘Die hebben we hier opgelost.’ De vis glibbert tussen zijn grote handen. Hij is Servisch, zijn maat is Kroatisch. De mannen groeiden samen op, zwommen in de rivier – die nu de grens vormt met Servië – en hebben familie aan de andere kant wonen. Tijdens de laatste burgeroorlog stonden ook hier in het dorp de Serven en Kroaten opeens tegenover elkaar. Maar daar praten ze niet graag meer over. ‘Wij zijn gewone mensen, we doen niet aan politiek. We houden van de Donau’, vervolgt Goran. ‘En van Dalj.’

‘Dit is de Balkan,’ vult zijn Kroatische vriend Boris, met klein stoppelbaardje en helderblauwe ogen, aan. ‘We leven met teveel naties hier.’ De laatste vissenkop rolt over de kade. Hij praat steeds zachter. ‘Waarom hebben we de laatste honderd jaar zoveel oorlog gehad? De Turken, de Oostenrijkers, de Hongaren, het socialisme, nu het kapitalisme; allemaal willen ze de Balkan hebben. We zijn mixed up. Soms is het rustig, soms gaan we vechten.’ Steeds meer mannen zijn ondertussen naar de kade gekomen. Goran en Boris gooien de laatste stukken karper in de pot, gieten er een paar liter water bij, voegen een stuk of tien gehakte uien toe, een paar handen kruiden en – dat is het geheim – flink wat zelfgemaakte paprikapoeder. De pot hangen ze aan een haak boven het houtvuur. ‘Een half uur koken, dan gaan we eten.’

De Sportvisserassociatie S.R.D. Smud van het dorpje Dalj is kampioen vissoep maken 2012. Elk jaar doen alle dorpen aan de Donau mee – van hier tot aan Roemenië – met de wedstrijd ‘de beste vissoep van de Donau’. In Dalj zijn ze trots: S.R.D. Smud heeft al twee keer gewonnen. Goran loopt het clubhuis binnen en komt terug met een gekreukte foto in zijn handen waarop vijftien mannen pronken met de bokaal van 2012. Binnen in de club staat de lange tafel al gedekt: een wit papieren tafelkleed, een mand met stukken wit brood en twaalf borden. ‘De EU zal helpen’, vervolgt Boris als de borden zijn opgeschept. ‘Tijdens de Habsburgse Monarchie bracht het Westen ons al veel goeds; het kadaster, de wegen...’ Ze hopen dat Servië ook snel bij Europa zal komen, zodat de grens weer zal verdwijnen. De Europese Unie zal de verandering brengen, daar is hij van overtuigd. ‘Jonge mensen gaan misschien nu naar het buitenland, maar ze zullen terugkomen, dan denken ze Westers, dan zullen ze vrede brengen.’