Experimenteer (met schaliegas)!

Voordat politici een maatregel nemen, willen ze eerst de koopkrachtgevolgen kennen tot drie cijfers achter de komma. Ook bij de introductie van nieuwe technologie, zoals schaliegas, zien we dit terug. Er worden kosten-batenanalyses en risico-analyses gedaan. Maar net als bij de koopkrachtcijfers vallen de werkelijke gevolgen nogal eens anders uit. Technische projecten, zoals de Betuwelijn, blijken veel duurder. Risico’s duiken soms onverwachts op, zoals in het geval van het wondermateriaal asbest dat kankerverwekkend bleek te zijn. Aan de andere kant biedt het internet mogelijkheden en toepassingen die bij de introductie destijds onvoorstelbaar waren. 

Mijn idee is dat dit vraagt om een andere manier van besluiten als er grote onzekerheid in het spel is. Laten we onderkennen dat we niet alles van te voren kunnen voorspellen en laten we in plaats daarvan experimenteren met nieuwe techniek en nieuw beleid. Experimenteren geeft nieuwe ideeën een kans. Het biedt de mogelijkheid gaandeweg meer te leren over gevolgen, over voor- én nadelen. We kunnen tijdens het experiment monitoren of er geen onaanvaardbare nadelen optreden en als dat wel gebeurt, kunnen we stoppen met het experiment.

Een goed voorbeeld is schaliegas. De opiniepagina’s staan er vol mee. Schaliegas is niet anders dan gewone gaswinning en daarmee ongevaarlijk meent de een; nee, het heeft juist onaanvaardbare risico’s, poneert een ander; een derde stelt dat de riscio’s beheersbaar zijn. Vrijwel niemand onderkent dat we nog heel veel niet weten. In plaats van nog meer glazenbolkijkers in te huren, kunnen we beter op kleine schaal experimenteren met schaliegas. Bij dergelijke experimenten moeten we dan wel verder kijken dan bij de nu voorgestelde proefboringen, waarbij we ons alleen op economische haalbaarheid concentreren. Er moet ook gekeken worden naar mogelijke risico’s en gevaren. Er moet aandacht zijn voor milieugevolgen van schaliegaswinning en naar de effecten op de ontwikkeling van andere (duurzame) energiebronnen.

Of we zulke experimenten daadwerkelijk willen doen, is een vraag die democratisch besloten moet worden. Naast de landelijke overheid en de industrie, moeten bewoners en lokale overheden daarbij meebeslissen over de vraag onder welke voorwaarden experimenteren met schaliegas toelaatbaar is. Er kunnen afspraken gemaakt worden over wat er in de gaten gehouden wordt en wanneer een experiment beëindigd moet worden; er kan gesproken worden over aanvullende maatregelen of compensatie.

Het mooie van het experimenteren met schaliegas is dat het zelf ook een experiment is, namelijk een experiment om een nieuwe manier uit te testen om met nieuwe techniek of nieuw beleid om te gaan. Als dat experiment slaagt, kunnen we het ook andere terreinen uit proberen.