Doellijntechnologie

Het beste idee van 2013 is waarschijnlijk nog geheim. In de industrie wordt op uitvindingen eerst octrooi (patent) aangevraagd voordat ze bekend worden gemaakt. Niet-octrooieerbare ideeën worden vaak voor lange tijd als trade secret geheim gehouden; denk aan Coca-Cola. Inventie leidt bovendien maar zelden direct tot innovatie. Nieuwe ideeën moeten eerst worden getest en productierijp gemaakt, een proces dat vaak vele jaren duurt. En dan moet de maatschappij er nog rijp voor zijn ook.  Amsterdam was in de jaren ‘70 nog niet toe aan de elektrische ‘witkarren’ van de provo’s, maar hetzelfde idee slaat in 2013 wel aan als car2go. De ideeën die in 2013 werden geïntroduceerd, zijn dus meestal al veel eerder bedacht. We kunnen beter kijken naar de beste innovatie van het jaar – de daadwerkelijke toepassing van een nieuw idee in de industrie of maatschappij. 

In behoudende domeinen kan het heel lang duren voordat een nieuw idee tot innovatie leidt. De voetbalsport is zo’n bastion van conservatisme. De spelregels stammen uit het  Engeland van de negentiende eeuw en zijn sindsdien nauwelijks meer veranderd. Maar in de tussentijd heeft zich in de voetbalsport een revolutie voltrokken. De spelers zijn veel balvaardiger, sneller en sterker dan hun negentiende-eeuwse voorgangers, die ongetraind met lange broek en hoed het edele voetbalspel beoefenden. De maatschappelijke en economische belangen bij winst en verlies zijn oneindig veel groter dan in de oertijd van het voetbal.

Maar desondanks is er nog altijd maar één scheidsrechter die met behulp van twee grensrechters de spelregels moet handhaven. Dat is, zo zien wij wekelijks op de televisie of langs de lijn, een onmogelijke opgave. Scheidsrechtelijke dwalingen zijn schering en inslag en een belangrijke oorzaak van de gedragsverruwing binnen en buiten de lijnen. Tot voor kort was het enige technische hulpmiddel dat de arbiter was toegestaan de scheidsrechtersfluit (uitgevonden in 1883).

Veruit de ergste arbitrale dwalingen zijn de ten onrechte toegekende of afgekeurde goals. Legendarisch is het doelpunt van Hurst in de WK-finale van 1966. Zijn schot stoot via de lat en de doellijn weer het veld in, maar scheidsrechter Dienst constateerde een doelpunt en Engeland werd ten koste van West-Duitsland wereldkampioen. Tijdens het WK van 2010 namen de voetbalgoden revanche door Engeland een glashelder doelpunt tegen de Duitsers (een afstandsschot van Lampard) te onthouden.

Na vele jaren discussie heeft automatische doellijntechnologie dit jaar eindelijk haar intrede gedaan. In de Britse Premier League zijn alle stadions sinds augustus 2013 uitgerust met het Hawk-Eye-systeem, dat eerder goed bleek te werken in het cricket en het tennis. Het elektronische haviksoog werkt met behulp van veertien camera’s die boven de doelen hangen en een flinke dosis artifical intelligence. Zodra Hawk-Eye een doelpunt constateert, krijgt de scheidsrechter via zijn horloge een trilsignaal. Op 28 september 2013 beleefde het systeem bij FC Utrecht-Roda JC zijn Nederlandse primeur.