De vindmachine

In 2008 maakte ik voor het Nederlands Fotomuseum een interactief kunstwerk (`W4’) waarmee bezoekers de database van het fotomuseum, met meer dan 100.000 foto’s, kunnen bespelen. Een grote projectie en vier interfaces met filters (wie, wat, waar, wanneer) stellen de bezoekers instaat om bijvoorbeeld alle foto’s van wolken uit de database gelijktijdig te zien, of alle foto’s uit 1973 van vrouwen uit Azië. Op deze manier genereert W4 nieuwe esthetisch/inhoudelijke ‘kennis’ uit de database van het Fotomuseum. Omdat je in W4 vaak dingen vindt waar je niet naar op zoek bent, noem ik het geen zoekmachine, maar een Vindmachine.

 

Nieuwe wijn

Bij het ‘ontsluiten’ van culturele archieven wordt nog vaak geredeneerd vanuit de media die de database hebben voorzien van informatie. Er worden apps en websites gemaakt waarin bestaande kennis wordt ‘ontsloten’. Maar het verleden kan niet worden ontsloten. Het moet elke keer opnieuw worden gegenereerd. Elk tijdperk doet dat op zijn eigen manier en met eigentijdse media. Als je met een telescoop het heelal inkijkt, terug in de tijd, is de telescoop het medium dat een verleden genereert in het heden. Een Vindmachine kan eenzelfde functie hebben, maar het verleden bevindt zich in de database.

 

De cultivatie van data

De afgelopen decennia zijn alle mogelijke vormen van culturele informatie gedigitaliseerd en in databases opgeslagen: bibliotheken, film- en televisiearchieven, historische archieven, musea, stadsarchieven en nationale archieven. Informatie in databasevorm maakt andere manieren van lezen en het genereren van nieuwe kennis mogelijk door middel van het recombineren van informatie. Hoe werkt dat? Naast de ‘dataficatie van de cultuur’ moet er een methode ontwikkeld worden voor de ‘cultivatie van de data’.

 

Big data & de kunsten

‘Big data’ is een verzamelnaam van methoden die het ‘lezen’ van enorme hoeveelheden digitale informatie mogelijk maken, door middel van het zichtbaar maken van correlaties in de data. Dit is in de wetenschappelijke traditie problematisch omdat correlatie en causaliteit niet per se iets met elkaar te maken hebben. Maar in de kunsten bestaat er een lange traditie in het genereren en visualiseren van correlaties (die als ‘esthetisch‘ worden ervaren) als bron voor nieuwe ‘kennis’.

 

Message & media

Deze methodologische overeenkomst tussen kunst en big data kan worden geëxploiteerd in een praktisch artistiek onderzoek naar de manier waarop culturele databases nieuwe culturele kennis kunnen genereren en naar de wederkerige relatie tussen de database en ons wereldbeeld.