De pensionering van de Kafka-nakomelingen

Het lijkt wel alsof alle Westerse landen worden geregeerd door nakomelingen van Kafka. De Pavlov-reflex van ambtenarij en politiek is om gepercipieerde problemen met regelgeving te lijf te gaan. Of de problemen werkelijk bestaan, of ze groot genoeg zijn om aangepakt te worden, of de neveneffecten van de regelaanpak de mogelijke voordelen domineren, of het nieuwe regelpakket enig effect sorteert – het is allemaal van secundair of geen belang. Minister Ivo Opstelten is de verpersoonlijking van deze mentaliteit. Dat voortdurende ingrijpen met regels suggereert in ieder geval daadkracht, waarvan de verwachting is dat veel kiezers daarvan diep onder de indruk zullen zijn.

Het resultaat is een samenleving die langzaam vastloopt in de modder van onnavolgbare complexiteit. Rechters hebben geen tijd om de nieuwe wetgeving bij te houden, verpleegsters laten patiënten wachten omdat invulformulieren voorrang hebben, onderwijzers vertonen verward gedrag na lezing van de zoveelste ministeriële circulaire, agenten zitten in blauwe uniformen – dat gelukkig wel – naar beeldschermen te turen, et cetera. De regelreflex werkt averechts. Vaak wordt niet bereikt wat de bedoeling was en vaak is de collateral damage enorm. Geen wonder dat het publieke  vertrouwen in overheid en politiek alleen maar verder terugloopt.

Mijn voorstel is daarom tweeledig. In de eerste plaats is het wenselijk om alle beleidsmakers tegelijkertijd met ingang van heden een betaald sabbatverlof van vier jaar te gunnen. Hopelijk lukt het de samenleving om in deze korte periode enigszins te herstellen van decennia van regellawines. In de tweede plaats is het ambtelijk-politieke stelsel hoognodig aan hervorming toe. Gezocht moeten worden naar een stelsel waarin de natuurlijke Pavlov-regelreflex in toom wordt gehouden. Helaas is dat in de moderne mediacratie geen sinecure.

Een paar bouwstenen van een dergelijk stelsel kunnen zijn:

  • Actieve parlementaire procedures waarin het schrappen van regelgeving centraal staat (een voorbeeld daarvan zijn zonsondergangclausules).
  • Een drastische reductie van het beleidsproducerende apparaat op ministeriële departementen.
  • Onderbrenging van de ontregelportefeuille bij de minister-president en haar/zijn ministerie van Algemene Zaken.
  • Een drastische versterking van de parlementaire tegenkracht in de vorm van een hoogwaardig onderzoek- en evaluatiebureau.

Misschien – heel misschien – kunnen de Kafka-nakomelingen dan eindelijk met pensioen.