De kunst van het loslaten

We hebben slechts een beetje organisatie nodig om ons te beschermen tegen chaos, beweert de Franse filosoof Michel Serres. Toch zijn we in de praktijk vaak overgeorganiseerd, omdat we bang zijn de controle te verliezen. Innovatie begint echter wanneer we durven loslaten. Loslaten betekent andere mensen vertrouwen. 

Deze woorden brengen me bij het buurtinitiatief de Meevaart in de Indische buurt (http://meevaart.nl). De Meevaart is een huis voor buurtbewoners dat zowel spanningen kent als de nodige geborgenheid biedt waarbinnen de bewoners expertise, kennis en passie met elkaar kunnen delen. Voor de Masterclass Diversiteit en Innovatie die ik samen met de Nederlandse Stichting voor Psychotechniek (NSvP) en collega Karen van Oudenhoven-van der Zee in het voorjaar 2013 heb gegeven, zijn we met de deelnemers naar de Meevaart gegaan. We hebben toen geluisterd naar de verhalen van de initiatiefnemers Firoez Azarhoosh en Pierre Mehlkopf. We waren vooral onder de indruk van de wijze waarop de Meevaart een alternatief had gevonden voor de resultaatgerichte afrekencultuur die vaak als enige legitieme vorm van verantwoording wordt beschouwd. De controledrang die ten grondslag ligt aan deze outputcultuur is dodelijk voor de meeste innoverende projecten waarvan de uitkomst onvoorspelbaar is. Mehlkopf beschrijft in zijn verhaal hoe de Meevaart na lange gesprekken met het stadsdeel tot de volgende constructie is gekomen:  

  • “We schrijven onze beleidsplannen achteraf en hebben dan ook altijd een 100% realisatie van onze doelen. Voor het stadsdeel functioneren deze beleidsplannen als een soort verantwoording. Als ze niet tevreden zijn, het anders willen of wat dan ook, dan kunnen ze dat zeggen. Als wij ons daar niet in kunnen vinden, geven we gewoon de sleutels van het pand terug. Als ze die sleutels niet accepteren, dan gaan we gewoon door met wat we zelf vinden dat nodig is. Het verhaal klinkt nu misschien als een keiharde onderhandelingsrelatie, maar dat is het niet. Het gaat veel eerder over een relatie van wederzijds vertrouwen, waarin we wel heel duidelijk zijn over onze verschillende posities en verantwoordelijkheden.”

Dit vind ik het beste idee van 2013. De Meevaart is een van de meest innoverende wijkinitiatieven en is, ondanks weerbarstige structuren, in staat geweest om nieuwe bewegingen en verbindingen te blijven creëren. Voor vernieuwing zijn visionaire denkers nodig die dwars door de vanzelfsprekende structuren heen kunnen kijken en opereren. Maar voor hun succes zijn besluitvormers met lef nodig die de kunst van het loslaten toelaten zodat vertrouwen en innovatie een duurzame kans krijgen.