De AWBZ als erfenisverzekering

What’s in a name?

Op een zonnige zomerdag prikten we een vorkje in de kantine van de Tilburgse universiteit: Lany Slobbe, homo universalis en expert op het terrein van de zorgkosten, Martin Salm, homo economicus en expert op het terrein van de Duitse gezondheidszorg, en ondergetekende, manusje van alles.

Ons gesprek was echter niet zo zonnig. Hoe moet het toch met de ouderenzorg? De kosten zijn hoog, er komen steeds meer ouderen en healthy ageing leidt niet tot lagere zorgkosten maar hooguit tot andere. Nu al werkt een modale Nederlander één dag per week om de zorg te financieren en als alle trends doorzetten worden dat er twee per week, aldus het Centraal Planbureau. Hoe houden we dat vol? Is de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) wel duurzaam?

Gek woord overigens, ‘bijzondere ziektekosten’. Iedereen weet dat de levensgang van de mens perioden van op- en neergang kent. Het Bijbelboek Prediker beschrijft in hoofdstuk 12 in prachtige beelden hoe de mens door een weg van afnemende vermogens gaat naar zijn eeuwig huis. Vroeger werd dat zinnebeeldig wel voorgesteld als een ‘Trap des Levens’, jaren van kleur en opgang gevolgd door jaren van grijzer wordende neergang, tot een vermoeide Elckerlyck zijn laatste rustplaats vond. ‘Gedenckt te Sterven’, was de boodschap en veelal stond dat er ook bij.

Bij de op- en neergang van het leven horen zorgkosten, en eigenlijk zijn dit dus geen bijzondere maar gewone ziektekosten. De ouderdom komt met gebreken en de gebreken komen met kosten. “Jullie AWBZ,” zei Martin, die zelf uit Duitsland komt, “is geen zorgverzekering maar een erfenisverzekering”. Vader en/of moeder gaan immers op kosten van de AWBZ naar een verpleeghuis, de woning wordt verkocht, het vermogen op de bank gezet in afwachting tot ook deze Elckerlyck in het graf is gelegd en al diens bezittingen aan de erfgenamen kunnen worden uitgekeerd. Public costs, private benefits.

Maar waarom zou je dat vermogen inclusief de eigen woning niet voor de financiering van de zorg kunnen aanwenden? Laten we nog eens naar Prediker luisteren: “Gelijk als hij voortgekomen is uit zijner moeders buik, alzo zal hij naakt wederkeren, gaande gelijk hij gekomen was; en hij zal niet medenemen van zijn arbeid, dat hij met zijn hand zou wegdragen.”

De ouderenzorg moet grondig op de schop, de AWBZ incluis. Dat is allemaal nogal ingewikkeld. Maar voor grijze somberheid is geen plaats als we het licht van onze zomerse conversatie erover laten vallen. En daarom is dit mijn beste idee van het jaar: Noem de AWBZ vanaf 2013 geen zorgverzekering maar een erfenisverzekering.

In a name is a frame.